Duurzaamheid op het werk: zo vergroot je je impact

Van een duurzame actie naar systeemverandering

Systeemverandering klinkt groot, maar binnen een organisatie kan het juist heel concreet zijn. Verandering in je hele organisatie of zelfs in de bedrijfstak kan ontstaan als een betere keuze niet meer afhankelijk is van één enthousiaste medewerker. De keuze wordt dan onderdeel van afspraken, budgetten, functies en vaste processen. Denk aan het verschil tussen één keer vegetarisch lunchen en standaard een goede plantaardige optie aanbieden. Of tussen zelf met de trein reizen en een reisbeleid waarin de trein een serieus alternatief is. Een losse actie kan verdwijnen wanneer iemand van functie wisselt, maar een vaste afspraak blijft bestaan en beïnvloedt ook toekomstige beslissingen. Stel jezelf daarom bij ieder idee de vraag: hoe maken we dit onderdeel van de normale werkwijze?

We snappen ook dat niet iedereen dezelfde beslissingsruimte heeft op zijn of haar werk. Toch hoef je geen leidinggevende of duurzaamheidsmanager te zijn om iets te veranderen. Je kunt een probleem zichtbaar maken, een kritische vraag stellen, informatie verzamelen, collega’s verbinden of een haalbaar alternatief voorstellen. De volgende stappen helpen je om jouw invloed op je werk in te zetten.

1. Stel vragen die tot andere beslissingen leiden

Verandering begint vaak met vragen. Zaken die door iedereen gewoon worden gevonden, kunnen door een vraag zichtbaar gemaakt worden; ‘Waarom doen we dit eigenlijk zo?’ Bijvoorbeeld; moet er iets nieuws aangeschaft worden, vraag dan bij een aankoop niet alleen welk product het goedkoopst is, maar ook hoe vaak het vervangen moet worden. Vraag bij een zakenreis niet alleen welke vlucht beschikbaar is, maar ook of de reis nodig is en welke alternatieven bruikbaar zijn. Kun je bij een nieuw project vragen welke welke gevolgen het heeft voor materiaalgebruik, vervoer, energie en afval. En wordt er een duurzaam doel gesteld, vraag dan wie verantwoordelijk is, welk budget beschikbaar is en wanneer de voortgang wordt besproken. Daarmee verplaats je duurzaamheid van een losse wens naar de gewone besluitvorming. En je hoeft niet bij ieder overleg alle vragen te stellen. Kies de vraag die het beste past bij het besluit dat op dat moment voorligt.

2. Maak je voorstel concreet

Heb je bedacht waar je graag verandering wil, maak dat dan zo concreet mogelijk. Een algemeen voorstel als ‘we moeten duurzamer werken’ beland vaak onderin de lade. Maar een concreet voorstel is makkelijker te beoordelen. Begin daarom met wat er nu gebeurt op je werk en leg uit waarom dat aandacht verdient. Beschrijf duidelijk welk alternatief je voorstelt, wat ervoor nodig is en wie erbij betrokken zijn. Als je eerste stap klein en duidelijk is, zoals een vergelijking van twee opties, een gesprek met een leverancier of een proef op één afdeling zijn, dan is het makkelijker voor anderen om erin mee te gaan. Neem in je voorstel in ieder geval mee wat er nu gebeurt, welke gevolgen dat heeft, wat je wilt veranderen en hoe jullie beoordelen of het werkt. Je hoeft niet vooraf ieder detail te kennen. Benoem gerust welke informatie nog ontbreekt, dat is eerlijker dan een grote klimaatwinst of besparing beloven die je nog niet kunt onderbouwen.

3. Begin klein, maar blijf niet hangen in een proef

Door iets uit te proberen kan je organisatie ervaring opdoen zonder direct de hele organisatie te veranderen. Toch bestaat het risico dat een succesvolle proef nooit verder komt. Spreek daarom vooraf af wat er na afloop gebeurt. Wie bekijkt de resultaten en wie mag besluiten over een vervolg? Bespreek ook wanneer een proef geslaagd is. Vaak is het slim om niet alleen naar duurzaamheid te kijken, maar ook naar kosten, gebruiksgemak en ervaringen van medewerkers. En als het werkt? Dan kan het vastgelegd worden in beleid, contracten, budgetten of werkinstructies. Zo wordt een tijdelijk initiatief onderdeel van de organisatie.

4. Zoek medestanders

In je eentje kun je een onderwerp op de kaart zetten, maar samen vergroot je de kans dat aandacht blijft krijgen. Zoek collega’s die vanuit een andere functie naar hetzelfde onderwerp kijken. Een andere medewerker ziet misschien een praktische probleem. Een collega van financiën kan de kosten beoordelen en iemand van inkoop kan het gesprek met de leverancier voeren. Probeer niet alleen mensen te zoeken die het al volledig met je eens zijn. Een kritische collega kan helpen om zwakke plekken in je voorstel te ontdekken. Als je samenwerkt voorkom je bovendien dat duurzaamheid het persoonlijke project van jou alleen wordt.

Wil je ook buiten je werk tijd of kennis inzetten? In Draag je steentje bij met duurzaam vrijwilligerswerk vind je voorbeelden van natuurherstel, educatie en maatschappelijke projecten.

5. Betrek de mensen voor wie iets verandert

Een duurzame maatregel kan op papier goed lijken, maar in de praktijk onhandig of oneerlijk uitpakken. Minder parkeerplaatsen helpen bijvoorbeeld weinig wanneer medewerkers geen bruikbaar alternatief hebben. Een nieuwe leverancier kan duurzamer zijn, maar ook extra handelingen of een minder goed product opleveren. Vraag daarom vroeg naar de ervaringen van collega’s die met de verandering moeten werken. Luisteren naar anderen betekent niet dat ieder bezwaar automatisch het einde van een plan is. Maar het kan wel helpen om echte praktische problemen te onderscheiden en tackelen.

6. Praat over voordelen én nadelen

Een duurzamer alternatief kan energie, materiaal, afval of kosten besparen. Toch is niet iedere duurzame keuze automatisch goedkoper of makkelijker. Een product met een langere levensduur kan bij aanschaf duurder zijn. Een treinreis kan langer duren en een nieuwe werkwijze kan tijd kosten om te leren. Het is belangrijk om ook de nadelen eerlijk te benoemen om te voorkomen dat mensen het gevoel krijgen dat hun bezwaren worden weggewuifd. Zoek vervolgens naar mogelijkheden om het nadeel te verkleinen. Misschien is een overgangsperiode nodig of werkt het alternatief alleen in bepaalde situaties. Positief kritisch zijn betekent niet dat je een plan kleiner maakt. Je maakt het juist realistischer.