Duurzame gewoontes aanleren: nudge jezelf naar groener gedrag
We denken bij duurzamer leven vaak dat we vooral betere keuzes moeten maken; vaker de fiets pakken, minder spullen kopen, plantaardiger eten en geen eten weggooien. Maar iedere dag opnieuw bewust de duurzame keuze maken, kost aandacht. En op drukke, vermoeiende of chaotische dagen wint gemak het dan al snel van je goede bedoeling.
Gelukkig hoef je niet alleen op motivatie te vertrouwen. Je kunt je omgeving namelijk zo inrichten dat de duurzame keuze automatisch makkelijker, zichtbaarder of logischer wordt. Je geeft jezelf als het ware steeds een klein duwtje in de goede richting. Dat noemen we nudging. En juist nudging kan helpen om van losse duurzame keuzes echte duurzame gewoontes te maken.
Wil je vooral inspiratie voor gewoontes die verschil maken? Lees dan ook 10 duurzame gewoontes met impact voor elke dag.
Mascha Bongenaar
29 augustus 2026
Wat is nudging?
Een nudge is een klein duwtje dat bepaald gedrag makkelijker of aantrekkelijker maakt, zonder dat andere keuzes onmogelijk worden. Een bekend voorbeeld zijn producten in de supermarkt die op ooghoogte staan. Wat je direct ziet en makkelijk kunt pakken, kies je sneller dan iets dat onderin het schap ligt. Maar dat principe kun je ook bewust op jezelf toepassen. Wil je voedselverspilling voorkomen? Zet producten die als eerste op moeten vooraan in de koelkast. Wil je vaker fietsen? Zorg dat je fiets direct te pakken is en niet achter drie andere fietsen en de kliko staat. Wil je minder impulsaankopen doen? Verwijder winkelapps van je telefoon. Je probeert jezelf dus niet voortdurend te overtuigen om duurzamer te leven. Je verandert de situatie waarin je een keuze maakt.
Maak de duurzame keuze zichtbaar
Wat uit het zicht is, vergeten we makkelijk. Daarom werkt een simpele visuele herinnering vaak beter dan het voornemen: hier moet ik voortaan aan denken. Leg bijvoorbeeld een boodschappentas bij de voordeur, je herbruikbare drinkfles naast je tas, restjes vooraan in de koelkast, groente en fruit goed zichtbaar en spullen die gerepareerd moeten worden op één vaste plek. Je omgeving herinnert je zo aan wat je wilde doen. Dat klinkt bijna te eenvoudig, maar dat is juist de bedoeling. Een goede duurzame gewoonte hoeft niet iedere dag opnieuw een ingewikkelde beslissing te zijn.
Maak duurzaam gedrag zo makkelijk mogelijk
Kijk eens naar hoeveel moeite een duurzame keuze kost. Stel dat je vaker met de fiets wilt. Maar je fiets staat achterin een volle schuur, de banden zijn halfzacht en je fietstas ligt ergens op zolder. De auto staat ondertussen kant-en-klaar voor de deur. Welke optie denk je dat je kiest als je haast hebt? Maak gewenst gedrag daarom praktisch makkelijk. Zet je fiets vooraan. Zorg dat je standaard een tas bij je hebt. Bewaar een paar makkelijke plantaardige maaltijden in huis. Zet een bakje in de koelkast waarin producten liggen die snel op moeten. Hoe minder handelingen een duurzame keuze vraagt, hoe groter de kans dat je hem ook op een drukke dag maakt.
Maak minder duurzaam gedrag juist iets moeilijker
Nudging werkt ook de andere kant op. Je kunt een minder duurzame gewoonte bewust wat extra frictie geven. Frictie betekent simpelweg dat iets iets meer moeite kost. Wil je minder online kopen? Verwijder winkelapps, zet meldingen uit, schrijf je uit voor commerciële nieuwsbrieven en sla je betaalgegevens niet automatisch op. Die paar extra handelingen geven je net wat meer tijd om jezelf af te vragen: heb ik dit eigenlijk nodig? Je hoeft online winkelen niet onmogelijk te maken. Je haalt alleen het extreme gemak eruit. Meer hierover lees je in ons artikel 5 vragen die helpen met consuminderen.
Wat zijn duurzame gewoontes?
Duurzame gewoontes zijn terugkerende keuzes waarmee je je impact verkleint en die na verloop van tijd steeds vanzelfsprekender worden. Denk aan standaard fietsen voor korte ritten, vaker plantaardig eten, spullen tweedehands kopen of restjes eerst opmaken.
Wat betekent nudging bij duurzaam gedrag?
Nudging betekent dat je de omgeving of keuzemogelijkheden zo inricht dat duurzaam gedrag makkelijker of vanzelfsprekender wordt, zonder andere keuzes te verbieden.
Hoe kun je jezelf nudgen naar duurzamer gedrag?
Maak gewenst gedrag zichtbaar en makkelijk. Leg bijvoorbeeld een boodschappentas bij de deur, zet restjes vooraan in de koelkast of maak je fiets makkelijk bereikbaar. Maak minder gewenst gedrag juist iets lastiger, bijvoorbeeld door winkelapps en meldingen te verwijderen.
Wat is frictie bij het veranderen van duurzame gewoontes?
Frictie is de moeite die nodig is om iets te doen. Door frictie bij duurzaam gedrag weg te halen en bij minder duurzaam gedrag juist toe te voegen, kun je je eigen keuzes sturen. Denk aan automatisch opgeslagen betaalgegevens verwijderen als je minder impulsaankopen wilt doen.
Hoe maak je duurzaam gedrag een gewoonte?
Maak de duurzame keuze zo veel mogelijk je standaard en koppel hem aan een bestaande routine. Hoe vaker hetzelfde gedrag in dezelfde situatie terugkomt, hoe minder je er uiteindelijk bewust over hoeft na te denken.
Verander je standaardkeuze
Nog krachtiger dan het makkelijker en zichtbaarder maken van duurzame keuzes is het veranderen van je standaard. Want veel keuzes maken we helemaal niet zo bewust als we denken. We doen gewoon wat we gewend zijn. En als je wilt veranderen, kun je daar juist gebruik van maken. Maak bijvoorbeeld:
- Plantaardig eten de standaard thuis. Je hoeft dan niet steeds te besluiten dat je vandaag vegetarisch eet. Vlees of vis wordt juist de uitzondering.
- Tweedehands zoeken de standaard bij aankopen. Niet af en toe op Marktplaats kijken, maar altijd eerst tweedehands zoeken voordat je nieuw koopt.
- De fiets de standaard voor korte ritten. Je vraagt jezelf niet meer af óf je gaat fietsen. Alleen wanneer er een goede reden is om iets anders te kiezen.
- Restjes eerst de standaard bij het plannen van eten. Je begint niet met: waar hebben we zin in? Maar met: wat moet eerst op?
Dat is het verschil tussen steeds een duurzame keuze proberen te maken en een duurzame gewoonte opbouwen.
Gebruik bestaande momenten als trigger
Je kunt duurzaam gedrag ook koppelen aan iets wat je toch al doet. Zo’n vast moment wordt dan de trigger voor je nieuwe gewoonte. Bijvoorbeeld: Als ik mijn boodschappenlijst maak, dan kijk ik eerst in koelkast en voorraadkast. Als ik iets nieuws wil kopen, dan kijk ik eerst of ik het kan lenen of tweedehands kan vinden. Als we klaar zijn met eten, dan gaan de restjes direct in een bakje. Als ik ’s avonds naar boven ga, dan zet ik beneden apparaten helemaal uit. Je hoeft zo niet willekeurig gedurende de dag aan je duurzame voornemen te denken. Een bestaande handeling herinnert je eraan.
Richt je huis in voor het gedrag dat je wilt
Kijk eens met deze blik naar je eigen huis; Welk gedrag maakt jouw omgeving nu eigenlijk het makkelijkst? Staan wegwerpproducten voor het grijpen terwijl de herbruikbare variant ergens achterin ligt? Liggen snacks zichtbaar en ingrediënten waarmee je wilt koken verstopt? Staat je fiets moeilijk bereikbaar? Krijg je dagelijks aanbiedingen in je inbox? Je huis, telefoon en dagelijkse routines sturen voortdurend je gedrag. Dus gebruik dat in je voordeel. Een paar voorbeelden: Je wilt minder voedsel verspillen: maak een vaste ‘eerst op’-plek in je koelkast. Of je wilt korter douchen: leg een douchetimer klaar of gebruik een vaste playlist. Als je minder nieuwe spullen wil kopen: verwijder koopapps en stel een wachttijd in. Wil je vaker plantaardig koken: zorg dat je favoriete plantaardige basisproducten standaard in huis zijn. Ga je liever vaker fietsen: leg fietssleutel, tas en regenkleding bij elkaar. Je hoeft daarvoor niet ineens een compleet ander mens te worden. Je maakt het je toekomstige zelf gewoon wat makkelijker.
Kies wel duurzame gewoontes die verschil maken
Nudging kan bijna ieder gedrag makkelijker maken. Maar niet iedere duurzame gewoonte heeft evenveel impact. Het heeft daarom zin om vooral te kijken naar keuzes die heel vaak terugkomen rondom voeding, spullen en consumptie, vervoer, energie of voedselverspilling. Een verandering die je vaak herhaalt, kan op de lange termijn behoorlijk optellen. Ben je nog aan het ontdekken waar je kunt beginnen? In ons artikel Duurzaam leven voor beginners vind je een bredere uitleg over de verschillende onderdelen van een duurzamere leefstijl.
En wat als je het toch een keer anders doet?
Dan is je duurzame gewoonte niet ineens verdwenen. Duurzaam leven is geen alles of niks spelletje. Je kunt standaard fietsen en op een regenachtige ochtend toch de auto pakken. Je kunt bijna altijd je boodschappentas meenemen en hem een keer vergeten. Interessanter is de vraag: waarom gebeurde het? Misschien lag je tas op de verkeerde plek. Misschien was je fietsband leeg. Misschien had je niets makkelijks in huis en werd eten bestellen daardoor wel héél aantrekkelijk. Kijk dan of je de omgeving kunt aanpassen. Dat is precies het verschil tussen alleen denken ik moet dit beter volhouden en jezelf helpen om het volgende keer daadwerkelijk makkelijker te maken.
Wil je juist werken met een concreet duurzaam voornemen, bijvoorbeeld aan het begin van een nieuw jaar? Daarover gaat het artikel Duurzame goede voornemens: zo houd je ze wél vol.
Duurzame gewoontes volhouden? Maak duurzaam de makkelijke keuze
Duurzame gewoontes ontstaan niet alleen doordat je iets graag genoeg wilt. Kijk ook naar je omgeving waarin jij die keuze iedere dag moet maken. Als je duurzaam gedrag zichtbaar maakt en zorg dat het weinig moeite kost wordt het makkelijker. Voeg vervolgens wat extra frictie toe aan gedrag dat je juist wilt verminderen. En koppel nieuwe routines aan vaste momenten en maak duurzame keuzes waar mogelijk je standaard. Zo nudge jezelf naar het gedrag dat je vaker wilt zien. Dan hoef je niet steeds opnieuw voor duurzamer gedrag te kiezen, maar wordt het steeds meer iets wat je automatisch doet. En precies dan is een duurzame keuze een duurzame gewoonte geworden.
Meer lezen?
Plaats een Reactie
Meepraten?Draag gerust bij!