Is soja duurzaam? Feiten, fabels en tips voor in de supermarkt
Soja heeft een dubbel imago. Aan de ene kant staat het bekend als dé plantaardige eiwitbron voor vegetariërs en veganisten. Aan de andere kant hoor je vaak dat soja zorgt voor ontbossing in het Amazonegebied en dus allesbehalve duurzaam is. Hoe zit dat nou echt? Is soja duurzaam – of juist niet? Tijd voor DuurzameKeuzes om de feiten en fabels op een rij te zetten, en te ontdekken hoe jij in de supermarkt een bewuste keuze kunt maken.
Waarom soja onder vuur ligt
Er is veel kritiek op soja en dat is niet onterecht. Die kritiek komt vooral doordat er enorme stukken regenwoud zijn gekapt (en worden gekapt!) om ruimte te maken voor sojateelt. Dat is zorgwekkend! Want vooral in landen als Brazilië en Argentinië leidde dit tot grootschalig verlies van biodiversiteit en flinke CO₂-uitstoot. Maar hier zit een belangrijk misverstand: het grootste deel van deze soja is niet bestemd voor mensen, maar voor veevoer. Meer dan 75% van alle wereldwijd geteelde soja gaat namelijk níet naar mensen, maar naar veevoer. Voor kip, varkens en koeien, ook in Nederland. Slechts een klein deel, zo’n 7%, belandt direct op ons bord in de vorm van tofu, tempeh of sojadrinks. Zo eten vleeseters vaak indirect meer soja, als de gemiddelde vegetariër of vegan. Dus soja als vleesvervanger is vaak niet het probleem – de soja die via vlees en zuivel op ons bord belandt wél.
Mascha Bongenaar
15 september 2025
Monocultuur, pesticiden en arbeidsomstandigheden
De problemen rond soja beperken zich niet tot ontbossing. De sojateelt gebeurt vaak in monocultuur: enorme velden waar niets anders groeit. Dat maakt het land kwetsbaar voor plagen en leidt tot veelvuldig gebruik van pesticiden en kunstmest, met schade voor de bodem en het water. Ook de sociale kant is ingewikkeld. In Zuid-Amerikaanse productielanden wordt regelmatig gewezen op slechte arbeidsomstandigheden, lage lonen en gevaarlijke blootstelling aan bestrijdingsmiddelen. Dat klinkt alarmerend, maar het is belangrijk om te beseffen dat er een groot verschil bestaat tussen grootschalige soja voor veevoer en de soja die je in de supermarkt koopt als plantaardig alternatief. Supermarkt-soja voor sojadrinks of vegaburgers komt meestal uit Europa of Canada en is vaak gecertificeerd duurzaam.
Soja scoort beter dan vlees en zuivel
Als je soja gebruikt in plaats van vlees of zuivel, is dat meestal een duurzamere keuze. Waarom? Voor een glas sojadrink is veel minder land, water en energie nodig dan voor een glas koemelk. Hetzelfde geldt voor tofu of tempé vergeleken met een stuk vlees. Zelfs als de soja uit Zuid-Amerika zou komen, is de milieu-impact nog steeds lager dan die van dierlijke producten, simpelweg omdat je de soja direct opeet in plaats van eerst via een dier omweg te maken. Maar het belangrijkst om te weten is, dat de meeste soja in Europese supermarkten uit Europa of Canada komt. Bovendien heeft die soja vaak een duurzaamheidskeurmerk zoals EU-biologisch of RTRS (Round Table on Responsible Soy). Die keurmerken garanderen dat er geen bos is gekapt voor de teelt en dat er rekening wordt gehouden met milieu en mensenrechten.
Hoe gezond is soja?
Soms hoor je dat soja ongezond zou zijn door de fyto-oestrogenen die het bevat, maar dat is een mythe. Onderzoek laat zien dat matige consumptie van soja juist voordelen kan hebben, zoals een verlaagd risico op hart- en vaatziekten en mogelijk een beschermend effect tegen bepaalde vormen van kanker. Soja is dus juist gezond als onderdeel van een gevarieerd dieet met twee tot vier porties sojaproducten per dag zoals een glas sojadrink, een portie tofu of tempeh, of een bakje sojayoghurt. Het is dus prima om dagelijks soja te gebruiken, zolang je blijft variëren met andere plantaardige eiwitten zoals linzen, kikkererwten en bonen.
Wat is de duurzaamste of gezondste plantaardige melk? Lees het in ons artikel.
Hoe kies je duurzaam in de supermarkt?
Wil je soja kopen zonder zorgen, dan helpt het om op de herkomst en keurmerken te letten. Kies bij voorkeur voor Europese of biologische soja – die is vaak te vinden in sojadrink, tofu en vleesvervangers van bekende merken. Ook Nederlandse boeren telen inmiddels soja, al is het aanbod nog klein. Daarnaast is variatie slim: wissel soja af met andere plantaardige eiwitbronnen zoals peulvruchten, noten en granen. Zo spreid je je impact én eet je gevarieerd.
Is soja duurzaam? Dit moet je onthouden
Dus: is soja duurzaam? Het antwoord is genuanceerd – zoals meestal. Grootschalige sojateelt in Zuid-Amerika heeft zeker een zware impact, maar dat gaat vooral om veevoer. Voor jou als consument geldt dat soja in de vorm van tofu, tempé of sojadrink vaak juist een duurzamere keuze is dan vlees of zuivel. Kies je bewust voor Europese of biologische soja en varieer je met andere plantaardige eiwitten, dan ben je goed bezig – zowel voor jezelf als voor de planeet.
Meer over duurzame voeding?
Foto’s: Daniela Paola Alchapar, Kelly Sikkema en Mascha Bongenaar
Plaats een Reactie
Meepraten?Draag gerust bij!