Bestrijdingsmiddelen en gezondheid: hoe schadelijk zijn pesticiden echt?
Anne-Marie
16 januari 2026
De laatste tijd hoor je regelmatig nieuws over bestrijdingsmiddelen. In het nieuws gaat het over verlies van biodiversiteit, vervuiling van water en de mogelijke gezondheidseffecten voor mensen. Ook worden ziektes als Parkinson en andere neurologische aandoeningen steeds vaker in verband gebracht met pesticiden. Maar wat weten we hier nu écht over? In dit artikel legt Anne-Marie uit of bestrijdingsmiddelen schadelijk voor gezondheid kunnen zijn en wat de wetenschap hierover zegt.
Hoe zijn bestrijdingsmiddelen zo normaal geworden?
Ons huidige landbouwstelsel vindt zijn oorsprong na de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de Hongerwinter werd pijnlijk duidelijk hoe kwetsbaar de voedselvoorziening was. Om dit nooit meer te laten gebeuren, werd de landbouw hervormd. Grootschalige ruilverkaveling, het rechttrekken van waterlopen, het gebruik van kunstmest en bestrijdingsmiddelen werden de norm met als doel meer voedselproductie en voedselzekerheid. De gevolgen van dit beleid waren in eerste instantie spectaculair; er werd veel meer voedsel verbouwd met minder moeite, en de economie bloeide. Maar na verloop van tijd werden ook de nadelen zichtbaar.
Hoe zijn bestrijdingsmiddelen zo normaal geworden?
Ons huidige landbouwstelsel vindt zijn oorsprong na de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de Hongerwinter werd pijnlijk duidelijk hoe kwetsbaar de voedselvoorziening was. Om dit nooit meer te laten gebeuren, werd de landbouw hervormd. Grootschalige ruilverkaveling, het rechttrekken van waterlopen, het gebruik van kunstmest en bestrijdingsmiddelen werden de norm met als doel meer voedselproductie en voedselzekerheid. De gevolgen van dit beleid waren in eerste instantie spectaculair; er werd veel meer voedsel verbouwd met minder moeite, en de economie bloeide. Maar na verloop van tijd werden ook de nadelen zichtbaar.
Toenemende zorgen over bestrijdingsmiddelen en gezondheid
Vanaf de jaren tachtig ontstonden de eerste twijfels over de veiligheid van bestrijdingsmiddelen. Overheden stelden daarom residulimieten vast, voor de hoeveelheid van een bestrijdingsmiddel die er achter mag blijven in ons eten. In Nederland houdt het CTGB (College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden) toezicht op de toelating van pesticiden. Toch namen de zorgen niet af. In 2007 liet het zogeheten kippenexperiment zien dat kuikens die biologisch voer kregen, een beter functionerend immuunsysteem leken te hebben dan kuikens op regulier voer. De onderzoekers adviseerden vervolgonderzoek, maar dat bleef lange tijd uit.
Wetenschappelijk bewijs: verband met Parkinson
Steeds meer wetenschappelijk onderzoek wijst op een verband tussen langdurige blootstelling aan bestrijdingsmiddelen en een verhoogd risico op de ziekte van Parkinson. Onderzoek laat zien dat sommige bestrijdingsmiddelen hersencellen kunnen beschadigen die beweging regelen, wat het logisch maakt dat langdurige blootstelling het risico op Parkinson kan verhogen. Vooral mensen die veel in contact komen met pesticiden, zoals boeren en telers, lopen hier meer kans op. Ook mensen die dicht bij landbouwgebieden wonen, kunnen risico lopen kunnen risico lopen doordat de stoffen via lucht, regenwater of sloten in hun omgeving terechtkomen.
Tegelijkertijd is er nuance noodzakelijk. Het is belangrijk te benadrukken dat dit niet betekent dat je direct Parkinson krijgt van groente uit de supermarkt. Niet alle bestrijdingsmiddelen zijn hetzelfde en sommigen zijn inmiddels verboden in Nederland. Bovendien zijn de hoeveelheden waaraan je dagelijks wordt blootgesteld meestal laag. Toch laten de onderzoeken zien dat het verstandig is om voorzichtig te zijn, vooral bij langdurige blootstelling.
Cocktail-effecten
In de praktijk komen mensen niet in aanraking met één stof tegelijk, maar vaak met kleine hoeveelheden van verschillende bestrijdingsmiddelen tegelijk. Onderzoek laat zien dat deze mix soms gevaarlijker kan zijn dan de afzonderlijke stoffen apart. Het is nog niet helemaal duidelijk wat dit betekent voor je gezondheid op lange termijn, maar het benadrukt dat voorzichtigheid verstandig is.
Wat betekent dit voor je voeding?
Voor de meeste mensen komt blootstelling aan bestrijdingsmiddelen vooral via voedsel. De hoeveelheden die op groente en fruit achterblijven, liggen meestal binnen de wettelijke grenzen. Maar die grenzen zijn gebaseerd op losse stoffen, niet op mengsels of langdurige blootstelling. De GGD adviseert daarom waar mogelijk te kiezen voor biologische voeding. Biologische producten zijn niet bespoten met synthetische bestrijdingsmiddelen, waardoor je onzekerheid en mogelijke risico’s verkleint.
Wat kun je zelf doen?
Wil je minder in aanraking komen met bestrijdingsmiddelen? Dit kun je doen:
- Kies vaker voor biologische groente en fruit, vooral als je ze met schil eet.
- Was groenten en fruit goed, bij voorkeur met koud water en een borstel voor harde producten. Dit verwijdert veel van de pesticiden die op het oppervlak zitten, maar niet alles. Schillen kan nog effectiever zijn bij producten waar je de schil niet eet.
- Gebruik geen bestrijdingsmiddelen in je tuin of op je balkon.
- Eet vaker plantaardig. Gifstoffen kunnen zich ophopen in dieren die bespoten gewassen eten, waardoor vlees en zuivel meer residuen kan bevatten.
Bestrijdingsmiddelen en gezondheid: voorzichtigheid is verstandig
Langdurige blootstelling aan bestrijdingsmiddelen kan gezondheidsrisico’s vergroten, vooral voor neurologische aandoeningen zoals Parkinson. Volledig sluitend bewijs ontbreekt nog voor consumenten, maar de onderzoeken laten genoeg reden zien om voorzichtig te zijn. Door vaker biologische en onbespoten producten te kiezen, draag je bij aan je eigen gezondheid, die van je huisgenoten én draag je bij aan een landbouwsysteem dat minder belastend is voor de natuur.
Meer lezen?
Schrijf je in voor de DuurzameKeuzes nieuwsbrief!
Ontvang duurzame tips, heerlijke recepten en exclusief winacties direct in jouw inbox.
Mis niks meer van DuurzameKeuzes.com!
Volg ons op alle sociale media.
Hoe zit het eigenlijk met wassen van je groenten met baking soda? Haal je dan niet een deel van de bespoten troep van je groenten af?
Verder een duidelijk artikel!
Goed wassen met water is altijd een goed idee, omdat er ook zand of bacteriën op je fruit en groenten kunnen zitten. Maar er is weinig (wetenschappelijk) bewijs dat wassen met baking soda en water meer effect heeft op de hoeveelheid pesticiden op je groenten, dan alleen wassen met water. Lees: het baking soda heeft geen aangetoond effect! En als je je erg veel zorgen maakt om de pesticiden, kun je dus beter biologische groenten en fruit kopen dan een pak baking soda. ;)